TOP

Kopverkenningen

Van emotie naar ratio

Auteur: Bas van Egmond

« ga terug 06-05-2015

Discussie over ongelijkheid (discussiegroep "Filosofie")

Mijn algemene vraag in de discussiegroep "Filosofie" luidde:

"Heeft ongelijkheid met onrechtvaardigheid te maken en zo ja hoe dan?"

Antw. Henk den Mulder:

Bas je zegt; ”Mijn stelling is dat we rechtvaardig met elkaar omgaan als na een relationele handeling alle betrokkenen zich vrij voelen”. Gaan we rechtvaardig met elkaar om als de een de ander appels voor citroenen verkoopt, maar de ander dat niet beseft?

Antw. Bas:

Henk, ik vind dit een hele goeie. Ik heb over het hoofd gezien dat een ander je ook kunt bedriegen als je het niet in de gaten hebt. Persoonlijk vind ik dat niet rechtvaardig, want er is geen sprake van gelijkwaardige wederkerigheid in reële sfeer. Genoegdoening dient echter wel te gebeuren als het bedrog aan het licht komt. Hetzelfde geldt voor een dief of een moordenaar die nog niet gepakt is. Onverlaten blijf je natuurlijk altijd houden.

Antw. Henk den Mulder

Ik begrijp dat jij de menselijke psyche verklaart vanuit haar biologie en ik kan je daar een heel eind in volgen. Dat ons denken causaal verbondenheid is aan onze brein is evident, maar de vraag die zich voordoet is; “Zijn we ons brein, of hebben we een brein?” In het eerste geval is rechtvaardigheid een gevoel van gelijkwaardige wederkerigheid, in het andere is rechtvaardigheid een visie op de wereld, een product van de ratio, een zoektocht naar een universele moraal. In het ene geval verklaart het ons handelen, in het andere toetst het ons handelen aan een ideaal. In het ene geval is het causaliteit, in het andere dualiteit, maar beide ontsproten aan de zelfde singulariteit. De wetenschap geeft voor het moment de voorkeur aan het eerste, maar beide zijn gestoeld op geloof. Ik meen dat gedachten als ; ”eigen volk eerst of eigen zakken eerst” hun voedingsbodem kennen in deze causaliteitsfilosofie. Voor mij reden hieraan geen geloof te hechten.

Antw. Bas:

Henk, volgens mij staat het onomstotelijk vast dat we een brein hebben. “Wij zijn ons brein” vind ik te vaag. Hij is in de wereld gekomen door de titel van een boek, een boek waar ik overigens geheel achter sta. De titel is gekozen omdat het tot controversie leidt. Dat moet een boek hebben. Dat verkoopt beter. Ik kan er verder niets mee. Met het brein verklaren we wel ons handelen en mijn theorie is één van die verklaringen. Ik ben het niet met je eens dat deze op een geloof is gestoeld. Een geloof is een overtuiging die niet ontvankelijk voor toetsing aan de werkelijkheid. De werking van het brein zoals ik denk dat die is, zou ik graag getoetst zien aan de werkelijkheid door wetenschappelijk onderzoek. Ik meen zelfs dat er al heel veel wetenschappelijk onderzoek bestaat die deze theorie onderschrijft. Uit deze neurofilosofische (of zo jij zegt causaalfilosofische) theorie kun je ook destilleren dat “eigen volk eerst of eigen zakken eerst” (een prachtige uitdrukking overigens!), suggereert een ongelijkwaardige wederkerigheid. En die is per definitie onrechtvaardig.

Je kunt wel eerst je eigen zakken vullen, als je maar daarna ook aan de zakken van een ander denkt. M.a.w. als het maar op basis van gelijkwaardige wederkerigheid gaat. Dat zal niet op vrijwillige basis gebeuren, maar wordt ‘afgedwongen’ door zeden, gewoonten, normen, waarden en wetten die we met elkaar als rechtvaardige maatschappij maken en zo goed mogelijk handhaven. En een rechtvaardige maatschappij is een maatschappij die ervan uitgaat dat ieder zijn deel krijgt, waarin geprobeerd wordt om iedereen tevreden te stellen. Je kunt ook zeggen dat in een rechtvaardige maatschappij zoveel mogelijk mensen zich vrij voelen. Wat natuurlijk nooit zal lukken, maar het moet wel het uitgangspunt zijn.

Antw. Henk den Mulder

Bas, Als je mij zoekt, ik zit in mijn lijf (:-)
Misschien op een manier zoals vloeibaarheid ongrijpbaar in water zit. Is water vloeibaar door de eigenschap van haar moleculen, of mogelijk de som van haar moleculen, of vloeit water onder invloed van zwaartekracht?

Wat drijft het leven, door zich steeds weer te vernieuwen en te evolueren? Is het een eigenschap van het leven, of dwingt materie tot evolutie? Is het de oerknal, die atomen deed trillen en de evolutie in gang zette? Is het de oerknal die zich als ik, in mij manifesteert? Heeft de oerknal een vrije wil? Ja, wel in mijn lijf, want ik ervaar hem zo.

Antw.Bas:

Al je jouw "ik" in je lijf zoekt, zou ik wel wat meer willen weten dan een metafoor, die voor mij overigens niet zoveel zegt. Nogmaals, wat is je "ik"? Hoe werkt dat? Vlgs. mij kan het niet anders dan dat deze d.m.v. het brein in samenwerking met de rest van het lichaam tot stand komt. Hoe dat gaat, beschrijft "Kopverkenningen". Het is te uitgebreid om dit hier weer te geven.

In dat boek beschrijf ik ook dat wat het leven drijft en hoe. Het woord waar het o.a. om draait is de "wordingsdrift". Dat is hetzelfde wat oudere filosofen - waarvan de belangrijkste Spinoza is - de conatus noemt. Het is de kracht die maakt dat een organisme zijn leven wil bestendigen en verbeteren. Waarom en hoe, blijft nog een raadsel. Maar het lijkt mij dat er natuurkundige theorieën zijn die deze willen

beschrijven, zoals de Newton'se mechanicawetten, relativiteitstheorie en de snaartheorie. Er is goede hoop ooit de èchte theorie te vinden.

Wel is het zo dat de wordingsdrift zich manifesteert in veel eigenschappen van organismen, dus ook van de mens. Die eigenschappen noem ik functies van de wordingsdrift, zoals: nieuwsgierigheid, rechtvaardigheidsgevoel, vertrouwen e.a. (positieve functies) agressie, hebzucht, jaloersheid, wantrouwen, intimidatie e.a. (negatieve functies). Hoe deze door het brein gebruikt worden en wat voor gevolgen dat heeft voor de reactie van de ander hierop (emoties!), wordt uitgebreid beschreven. Maar alles wordt gestuurd door het brein, ook de andere organen van het lichaam. Vanuit die organen komt weer informatie terug naar het brein. Een deel ervan worden we bewust en dat is ons gevoel of eventueel onze emotie. Ik hoop dat je het een beetje begrijpt

comments powered by Disqus